ARTVİN BAROSU ANANAYSA KOMİSYONU'NUN 12 EYLÜL 2010 ANAYASA DEĞİŞİKLERİ DEĞERLENDİRMESİ

Ülkemizi uzun süredir tartışma ortamında tutan anayasa değişikliklerine evet veya hayır değerlendirmesi yapmadan önce halk oylamasına sunulan değişikliklerin ciddi bir şekilde tartışılması ve anlaşılması gerekmektedir.

Öncelikle anayasanın bir tarifini yapmak ve bir devletin niçin anayasaya gereksinim duyulduğunu anlamak gerekir. Her toplumun kendine özgü benimsediği yönetim kuralları vardır. Bazı ülkeler otoriter rejimlerle yönetilirken bazı rejimlerde ise  demokratik  veya yarı demokratik yönetimler ön plana çıkmış olabilir. Devlet hangi rejimi benimsemiş olursa olsun özellikle 18. yüzyıldan sonra hukuk kuralları genelde yazılı olarak belirlenmiş ve toplumsal uzlaşma sağlanmaya çalışılmıştır. Bazı ülkelerde (İngiltere gibi) anayasal kurallar yazılı olmasa da sözlü olarak varlıklarını sürdürmektedirler.

Anayasalar her ülkede yasaların yasası olarak adlandırıldıkları için baş yasa yada anayasa olarak adlandırılırlar. Anayasa kuralları bu nedenle kanun, tüzük veya yönetmelik gibi toplumsal ilişkileri düzenleyen diğer hukuk normlarından daha uzun süre yürürlükte kalırlar ve daha geniş topluluklar tarafından uzlaşma yolu ile uygulamaya konulur yada kaldırılırlar.

Anayasa metinleri yada kısmi değişiklik metinleri tüm toplumu ilgilendiren toplum içerisinde ki tüm görüşleri kapsayan, o ülkede dili, dini, milliyetini ne olursa olsun  gerekirse tek kişi dahi olsun herkesin hakkını, hukukunu koruyabilen, özellikle 20.yüzyıldan sonra insan haklarına saygılı, hukukun üstünlüğünü egemen kılan, toplumdaki her ayrı düşünceye demokratik tahammül gösterebilen ve o toplumda yaşayan insanların dışında, uluslar arası antlaşmalara, tüm dünya insanlarının hak ve hukuklarını da korur bir şekilde oluşturulan ve sıkça değiştirilmesi önerilmeyen toplumsal uzlaşma kurallarıdır.  Bu nedenle ülkede çıkarılan tüm yasa, tüzük ve yönetmeliklerde anayasaya uygun, anayasa ile çelişmeyen, çatışmaz şekilde olmalıdır.

Maddeleri çok fazla anayasalar yerine daha yalın daha anlaşılabilir ve toplumun her kesimince kabul gören ortak metinler  toplumsal yaşamda daha az karmaşaya daha az hukuk ihlaline ve daha az zorluklara neden olurlar.

Yazılı anayasa kuralları fikir veren, yasama tarafından çıkarılacak yasaların hangi kriterlere uygun olması gerektiğini belirleyen, sadece o ülkede yaşayan homojen (dili, dini, milliyeti, düşüncesi, ülküsü ortak paydayı taşıyan) olan toplumun değil aynı zamanda  heterojen (dili, dini, milliyeti, düşüncesi, ülküsü farklı paydalar taşıyan)  topluluklarında haklarını koruyan kurallardır. Otoriter sistemlerin anayasaları daha çok baskıcı kurallar taşırken, demokratik anayasalar da baskıcı kurallar bulunmaz. Bazı özel durumlarda kısıtlamalar ancak yargıç kararı ile uygulanabilirler. Bu tür kısıtlamalar da süreklilik arz etmezler. Belli dönem ve sürelerle sınırlıdırlar (Olağanüstü hal, Savaş Hali gibi).

18 Ekim 1982 tarihinde halk oylaması ile kabul edilerek yürürlüğe giren 1982 Anayasası bu güne kadar birçok değişikliklerle önemli oranda kabul tarihinde ki kurallarının değiştirilerek ancak bazı maddelerinin ise değişmeden günümüze kadar gelen ve toplumda anti-demokratik yönleri sıkça tartışılan bir anayasadır. Bu gün bu anayasanın değişmesi gerektiği hususunda toplumda ki tüm siyasal partiler ve sivil toplum örgütleri aynı görüşte olmalarına rağmen yapılacak düzenlemelerin gerek yönteminde gerekse içeriğinde farklı düşünmektedirler.

Herkesin ayrı bir görüşü olabilir, ancak herkesin görüşlerinin anayasa kuralı haline getirilmesi toplumun farklı düşünen kesimleri için ne kadar sakıncalı ise kendi görüşlerinin de anayasa kuralı olmasının istenilmesi de o derece sakıncalıdır. Anayasa değişiklikleri ve anayasal kurallar tüm toplum kesimlerinde üzerinde uzlaşma sağlanarak yürürlüğe konulması gereken kurallardır.

12 Eylül 2010 tarihinde halk oylamasına sunulacak bu değişiklikler üzerinde ki dinmek bilmeyen tartışmaların nedeni değişiklik paketinde toplumsal uzlaşma sağlanamamış olmasıdır. Bu değişikliklerin halk oylamasına sunularak yapılması sadece bir şeklin yerine getirilmesidir. Halk oylaması yapılan değişikliklerin doğru, hatasız veya tüm toplumun kabullenebileceği anlamına gelmez. Öyle olsaydı, bugün 1982 anayasasının toplumun her kesimi tarafından değiştirilmesi gerektiği dile getirilmezdi. Keza, bu gün bu anayasayı ciddi şekilde anti-demokratik bulan gerek iktidar gerekse muhalefetin büyük bir bölümü 1982 anayasası oylanırken evet dediklerini unutmasınlar. %92 halk oyu ile kabul edilmiş bir anayasanın bu gün anti-demokratik bulunması 1982 yılında darbeci anayasaya karşı koymayan bu günün yöneticileri ve siyasetle ilgilenenleridir. %51 ile anayasa değişikliklerinin kabul edilmesi veya edilmemesi yapılan bu değişikliklerin doğru olduğu veya yanlış olduğu anlamına gelmez. 

Bu nedenle, evet veya hayır oyunu kullanacak vatandaşlarımızın oyuna sunulan bu değişikliklerin ne anlama geldiğini iyi anlamak ve bilinçli şekilde oylarını kullanmalarını istemek gerekir. Baskıyla, tehditle, siyaset içerisinde taraf olmakla, o lider istedi, bu lider istemedi gibi kişisel tercihlerden çok dış etkilerle kullanılan oyların bu ülke için bir yararı olmayacaktır.

Öncelikle teknik açıdan toptan evet yada toptan hayır tercihine itilmek ve buna zorlanmak başlangıçta anayasal değişikliklerin aslında toplumsal uzlaşma ve anayasa kurallarında demokratikleşme sağlama söyleminin hiç de doğru olmadığını göstermektedir. Değişikliğe konu 26 maddenin ayrı ayrı değerlendirilmesin de evet denmesi gereken maddeler olduğu gibi hayır denmesi gereken değerlendirmelerde çoğunluktadır. Ancak bu değişiklik bize yanlışa da evet doğruya da hayır dedirtmek noktasında, taraf olmayanın bir taraf addedildiği veya anayasa değişikliğinden çok hükümete güvensizlik oyuna dönüştürülen söylemler anayasa değişikliği gibi ülkenin en hayati konusunda siyasilerimizin yine derslerine çalışmadığının da açık göstergesidir.

Siyasi gösterilerle anayasal değişiklikleri basite indirgenemeyeceği gibi magazinsel eylemlerle de savunulan görüşler doğruluk kazanamazlar. 12 Eylül darbecileri tarafından birileri adil yargılama olmadan ölüm cezalarına uğratılırlarken ve asılırlarken alkış tutanlar bugün timsah gözyaşları ile topluma seslenmelerini siyasi etik olarak doğru kabul etmek nasıl mümkün değilse, anayasal değişiklikleri mecliste oylamalara katılmayarak sonradan hayır oyu istemekte veya halk oylamasını boykot etmekte yerinde değildir. İktidar yanı 26 madde de yapılacak değişikliklerin doğru olduğunu, ana muhalefet ise 26 maddenin 2 maddesine karşı çıktığını belirterek evet yada hayır oyu istemektedirler. Teknik açıdan tüm maddelerin birlikte oylanması 2 maddeye karşı çıkan ama diğer maddelere bir diyeceği olmayanlara 24 doğruyu 2 yanlışa feda ettiren teklif sahipleridir.

Anayasa değişikliği paketinde yer alan maddeler tek tek oylamaya sunulmuş olsaydı bugün bu iki madde üzerinde daha çok tartışma olacak, düşünceler daha çizgileri belirli olarak kamuoyuna yansıyacak ve seçmende daha bilinçli oy kullanabilecekti. İşte bu açıdan baktığımızda değişikliklerin paket olarak oylanması ve paket olarak halkoyuna sunulmasının ardında siyasal kurnazlığın ve başka düşüncelerin olduğu, ancak muhalefet partilerinde derslerine çalışmadığı iki maddenin dışında ki 24 maddede ki toplumsal uzlaşmayı sıkıntıya sokacak tehlikelere toplumun dikkatinin çekilmemesi de yanlıştır. Bu nedenle halkoyuna sunulacak 26 maddeyi de ayrı ayrı inceleyen Artvin Barosu Anayasa Değişikliği Komisyonu toplumsal uzlaşmayı sıkıntıya sokacak ileride iktidar kim olursa olsun anayasal maddeler üzerinden otoriter bir yönetim anlayışına olanak sağlayacak tehlikeleri topluma anlatmanın sorumluluğu ile değerlendirmelerimizi yapacağız.

1.KANUN ÖNÜNDE EŞİTLİK İLKESİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 10. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte ‘’Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaslılar ve engelliler gibi özel surette korunması gerekenler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.’’ metni eklenmiştir.

Eklenen metin pozitif ayrımcılığı destekleyen, toplumsal yaşamda cinslerine göre güçsüz addedilen kadınlara, doğası gereği gerçekten güçsüz olan çocuklara, engellilere bu güçsüzlüklerinin toplumsal ilişkilerde pozitif olarak yararlanmalarına yönelik olarak düşünülmektedir.

Normal olarak 1982 Anayasasının 10 maddesine eklenen bu metin anayasa tekniği açısından anayasal metne eklenmesine gerek yoktur. Keza, pozitif ayrımcılık olarak adlandırılan bu metinde ki haklar demokratik-sosyal hukuk devletlerin vazgeçilmez kurallarıdır. Ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmelerle ve yürürlükteki medeni ve ceza hukuku anlamında yasalarla zaten bu haklar korunmaktadır. Anayasa metinleri kısa ve tüm toplumun gereksinmelerini karşılayacak metinler olmalıdırlar. Görüntüsü güzel olsun diye anayasa metinleri kaleme alınmazlar. Dayak yiyen kadının adli makamlara başvurma hakkı olduğu gibi ceza yasalarımızda ki yeni düzenlemelerle denetimli serbestlik kurumu ile de pozitif koruma getirilmiştir. Örneğin eşini döven adamın müşterek konuta girememesi gibi. Çocuklara karşı suç işlenmesinde ceza yasalarında ilave cezalar yanında çocuklara karşı işlenen suçlarda sadece tarafın çocuk olmasından dolayı faile verilecek cezada suçun ağırlaştırıcı unsuru sayılarak cezalarda yarı oranında artırıma gidilmektedir.        

Engelliler toplumun diğer fertlerinden daha fazla korunması gereken vatandaşlarıdır. Gerek Medeni Hukuk gerekse de ceza hukuku alanında engellilerimiz içinde özel korumalar getirilmiştir, yeni düzenlemelerde yapılamalıdır. Ancak, 1982 Anayasasının 10. maddesinde yer almayan eklenen metin olmadan da kadınlar, çocuklar, engelliler, gazi ve şehitlerimiz için pozitif ayrıma yönelik düzenlemeler nasıl başarılmış ise bundan böyle de yapılacak yasal düzenlemeler ile de yapılması mümkün iken bunun anayasa metni içerine alınması popülizm siyasetine dayandığı söylenebilir.

Sosyal Hukuk Devleti anlayışını benimseyen tüm demokratik ülkelerde eşitlik ilkesi olmazsa olmaz hedeflerden biridir. Eğer, 21. yüzyılda siyasal iktidarlar ülke anayasasına pozitif ayrımcılıkla ilgili maddeler koymayı düşünüyorlarsa, siyasal iktidarlar yönetimde oldukları dönemde başarılı olamamışlar demektir. 1982 Anayasasının 10. maddesinde yapılması düşünülen pozitif ayrımcılığa yönelik bu düzenlemeler siyasi propagandadan öte bir amaç ve hedef taşımadığı açıktır. Bu nedenle etik olarak bu maddenin düzenleme  biçimine karşı çıkmak gerekir. Keza, yasal mevzuatımız, kadınlar yönünden özel ve devlet bankaları kadınlarımıza yönelik özel destek kredisi verebilmektedir. Kadınlarımız ve çocuklarımız için yasalarda özel düzenlemeler yapılabilmekte ve anayasal değişikliğe gerek olmaksızın pozitif ayrımcılık yürürlüğe konabilmektedir. Zaten, TBMM’de ki tüm siyasal partilerde pozitif ayrımcılık yönünde yapılan düzenlemelere karşı çıkmadıkları gibi siyasal iktidara engelde olmamaktadırlar. Eşitlik ilkesi bir ülke vatandaşları için en önemli maddedir. Bunun pozitif ayrımcılık adı altında düzenlenmesi ileride eşitlik ilkesinin sürekli olarak ihlaline ve pozitif ayrımcılık altında diğer eşitlerin aleyhine işlemeye başlayacaktır. Sosyal Hukuk Devletinde ileride pozitif ayrımcılık adıyla yaratılacak farklı eşitsizliklere yer yoktur.

 Elbette, toplum içerisinde ezilen kadınlarımıza, çocuklarımıza, gazilerimize, şehitlerimize sahip çıkmak onları, korumak, kollamak, yaşam koşularını kolaylaştırmak devletin ve siyasal iktidarların görevidir. Yasa ile halledilebilecek konuları anayasal metinlere eklemek suretiyle oy avcılığı yapmak, anayasa gibi toplumsal uzlaşmayı gerektirecek önemli bir konuda toplumsal kaos yaratmak doğru değildir. Eşitlik herkes için gerekli olan bir maddedir. Pozitif ayrımcılık ile eşitlik maddesinin bir kez delinmesi ileride daha farklı delinmeleri de gündeme getirecektir.    

Anayasal değişiklikler içerinde yer alan bu madde teknik olarak gereksizdir.Toplumsal uzlaşma açısından  ileride siyasal iktidarlar tarafından diğer eşitler aleyhine kullanım kolaylığı sağlayacak olması açısından da yerinde değildir. Bazı siyasal partiler bu maddede ki değişikliğe karşı çıkamamasının nedeni bu kesimleri karşısına almamak gerekti düşüncesindedirler. Oysa, yasal mevzuatımız kadınlarımız, çocuklarımız, gazilerimiz, şehitlerimiz için pozitif ayrımcılığa engel değildir. Teknik olarak anayasal metne konulması eşitlik ilkesinin doğrudan ve açıktan ihlalidir. Paket dışı tek madde olarak oylamada hukuk etiği açısından HAYIR denmesi gereken bir maddedir.

2-ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ İLKESİ :

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 20. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte ‘’Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.’’ metni eklenmiştir.

1982 Anayasasının 20.maddesinde kişisel verilerden söz etmez iken halkoylamasına götürülen değişiklik metnine kişisel veriler hakkında düzenleme yapılarak bu kavramdan söz edilmiştir. Kişisel veriden kasıt kamuoyunca FİŞLEME olarak adlandırılan ve yasal hiçbir dayanağı bulunmayan verilerdir. Bu madde teknik açıdan düzenlenmesi eksik yapılan ve işi sonradan yasa ile düzenlemeye yetki veren ancak toplumsal uzlaşma açısından göründüğünden tehlikeli bir maddedir. Anayasa metinlerinde ki en görünmez tehlikeler anayasa metninde gösterilenden amaç ve şeklin farklı yöntemlerle aşılarak yasal düzenleme yapılabilmesine olanak tanımasıdır. Anayasa değişikliklerini bu açıdan tartışırsak buz dağının görünen kısmı yasal düzenlemeler ise buz dağının görünmeyen tehlikeli kısımlarıdır.

Değişikliğe sunulan 20. maddeye eklenen metinde kişisel veriler nüfus kayıtları, ölüm, doğum kayıtları, parmak izi, kan grubu, ikametgahı, vatandaşlık haklarına ilişkin bilgiler ve veriler  ise sorun olarak algılanmaz ve tehlike olarak görülmezler. Ancak, sonradan yasal düzenlemeyle kapsamı belirlenecek verilerden bahsediliyorsa tehlike o zaman başlar. Kişilerin dini inançları, görüşleri, özel yaşamına ilişkin sırları veri tabanına kaydedilecek ve zamanı gelince de siyasi iktidarlar tarafından kullanılabilecektir. Bu kullanım ise idareye anayasal bir hakkın kullanımı olarak öncelik tanıyacaktır. Ortada kişisel bir veri varsa – değişikliğin kabulü halinde anayasal bir kurum olacaktır-  kişinin iradesi dışında bir kayıt tutulma durumu vardır.  Anayasal olarak kayıt tutulacak ancak bu kayıtlar açıklanamayacaktır. Açıklanamayacak kayıtların tutulmasının hukuk kurallarının üstün tutulduğu bir ülkede ne işe yaratacağı tartışma konusudur. Tutulan bu kayıtlar açıklanamaz ise birileri hakkında bilgi bankası oluşturulması ve iktidardakilerin bu kayıtlardan kişinin iradesi dışında faydalanması ve yasa dışı olarak el altından kullanılması anlamına gelecektir. Sadece sakınca bu kayıtların tutulmasında değil bu kayıtların kimler tarafından tutulacağını da önemli hale getirmektedir. Oysa değişiklik metninde bunlardan hiç söz edilmemektedir. Değişiklik metni açık olmalı kişinin vatandaş olmasından kaynaklanan kişisel verileri kayıtlanabilmeli (nüfus kayıtları, ölüm, doğum kayıtları, parmak izi, kan grubu, ikametgahı, vatandaşlık haklarına ilişkin diğer bilgiler) ancak kişisel veri adı altında kişilerin dini inançları, görüşleri, özel yaşamına ilişkin sırları kayıt altına alınması açık olarak yasaklanmalıdır. Bir suçun takibine ilişkin kayıtlar ise yargıç iznine ve adli yargı sisteminin kontrolüne  bağlanmalıdır. Bu açıdan gerek metnin tekniği gerekse toplumsal uzlaşmayı tehlikeye sokacak içeriği ve sonradan yasa ile basit çoğunlukla siyasi iktidarlarca keyfi düzenlemeye tabi tutulacak olması nedeniyle paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

3-YERLEŞME ve SEYAHAT ÖZGÜRLÜĞÜ İLKESİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 23. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte  önceki metinde ‘‘Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle sınırlanabilir.’’ cümlesine ancak suç ve hakim kararına bağlı olarak kelimeleri eklenmiştir. Bu şekli ile düzenleme ‘‘Vatandasın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.’’ şeklinde değişikliğe tabi tutulmuştur.  

Halen yürürlükte bulunan 1982 Anayasasında ki 23. maddenin düzenlemesi toplumsal uzlaşmayı tehlikeli kılan bu hükmünün toplumsal uzlaşma açısından iyileştirilmesini sağlayacaktır. Bu ülke, bu maddede ki  haliyle  bir çok aydının ölümüne açık çek kesmiştir. Gerçi vergi yüzsüzleri de, tüyü bitmemiş yetimin hakkını yiyenler de bu değişiklikten faydalanabileceklerdir ancak yargıç kararı ile sınırlandırılabilir olması hususunun devreye girmesi gereken nokta burasıdır. Ancak, yargının da siyasallaştırılma süreci başlamışken bu hususta da keyfi kararların çıkması olasılığı yüksek olmasına rağmen paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denilmesi gereken bir değişiklik olduğu inancındayız.

4-AİLENİN KORUNMASI ve ÇOCUK HAKLARI :

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 41. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte öncelikle Ailenin korunması başlığı altında düzenlenen başlığa ‘‘ve çocuk hakları’’ ibaresi eklenmiş 1982 Anayasasının 41. maddesinin 1 ve 2. fıkralarına 3 ve 4. fıkra eklenmiştir. 3 ve 4. fıkralar ‘‘Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, çocuk istismarı, cinsellik ve şiddete karsı çocukları koruyucu tedbirleri alır.’’ şeklindedir.  

1982 Anayasasının 41. maddesinde değişiklik öngören bu metin teknik olarak pozitif ayrımcılığı destekleyen, toplumsal yaşamda doğası gereği gerçekten güçsüz olan çocuklara toplumsal ilişkilerde pozitif olarak yararlanmalarına yönelik olarak düşünülmektedir.

Normal olarak 1982 Anayasasının 41 maddesine eklenen bu metin anayasa tekniği açısından anayasal metne eklenmesine gerek yoktur. Keza, pozitif ayrımcılık olarak adlandırılan bu metinde ki haklar demokratik-sosyal hukuk devletlerin vazgeçilmez kurallarıdır. Ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmelerle ve yürürlükteki medeni yasa,ceza yasası ve küçüklerin korunmasına ilişkin yasalarıyla bu haklar zaten korunmaktadır. Anayasa metinleri kısa ve tüm toplumun gereksinmelerini karşılayacak metinler olmalıdırlar.

Çocukların korunmasına yönelik tedbirleri almak siyasal iktidarların ve devletin asli görevleridir. Bunun anayasal madde olarak belirlenmesine gerek yoktur. Uzun süredir iktidarda bulunanlar bu konuda eksik kaldıklarını düşünüyorlarsa bunu yapmalılar anayasal değişikliğine sığınmamalıdırlar.

Sosyal Hukuk Devleti anlayışını benimseyen tüm demokratik ülkelerde eşitlik ilkesi olmazsa olmaz hedeflerden biri olduğu gibi çocukların korunması ve çocuklar yönünden pozitif ayrımcılık devletin ve siyasal iktidarların görevidir. Ayrıca anayasaya eklenmesine gerek yoktur.

Anayasal değişiklikler içerinde yer alan bu madde teknik olarak gereksiz olsa bile yine de düzenlenmesinde toplumsal uzlaşma açısından kimsenin karşı çıkmayacağı bir düzenlemedir. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denilmesinde sakınca olmayan bir maddedir.

5-TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ ve TOPLU SÖZLEŞME  HAKKI:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 53. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte öncelikle Toplu İş Sözleşmesi Hakkı başlığı altında düzenlenen başlığa ‘‘ve toplu iş sözleşmesi hakkı’’ ibaresi eklenmiş 1982 Anayasasının 53. maddesinin 1., 2. ve 4. fıkraları aynen korunmuş 23.07.1995 tarihinde ek değişiklikle getirilen 3.fıkra kaldırılmış ve yerine 4. fıkranın düzenlenmesi ‘‘Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Uzlaştırma Kuruluna başvurabilir. Uzlaştırma Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, Uzlaştırma Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.’’  şeklindedir.

1982 Anayasasında sadece işçi statüsünde olanlara toplu iş sözleşmesi yapma olanağı tanınırken 12 Eylül halkoylaması ile işçi statüsünün dışında kalan memur ve diğer kamu görevlilerinin de toplu iş sözleşmesi yapabilmesinin önü açılmıştır. 1982 Anayasasında toplu iş sözleşmelerinde uzlaşma sağlansa da sağlanmasa da Bakanlar Kurulunun takdirine sunulmaktadır. 12 Eylül Halkoylaması ile memur ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanınırken işçiler için toplu sözleşmede anlaşılma veya anlaşılamama hususunun Bakanlar Kurulunun takdirine sunulması kaldırılırken yeni bir kavram olan uzlaştırma kurulu, Bakanlar Kurulu adına uzlaşmazlıkları inceleyecektir. Bu kapsamda memur ve diğer kamu görevlileri için toplu iş sözleşmesi getirilirken işçi statüsündekiler için de getirilen değişiklikle anlaşamazlık halinde uzlaştırma kurulu yetkili hale getirilmiştir.

Toplu İş Sözleşmesi tarafların karşılıklı hak ve çıkarlarını korumaya, geliştirmeye, iş koşulları ve ekonomik şartların iyileştirilmesine yönelik olarak yapılan görüşmelerdir. Uzlaşılamaması halinde Bakanlar Kurulunun takdirine sunulması kamuoyu önünde işçi yararına baskı oluşmasını sağlayan ve siyasi iktidarlarında genelde seçim kaygısı ve oy derdi nedeniyle çalışma koşullarının nispeten iyileştirilebildiği sözleşmelerin yapılabilmesine olanak sağlamaktaydı.

Teknik açıdan bu değişikliğin toplumsal uzlaşma açısından yararı olmayacağı ve en çok tartışma ortamı yaratacak niteliğini ve tehlikelerini şöyle ortaya koymak mümkündür. Öncelikle  değişiklik metninde ‘’Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, Uzlaştırma Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir. ’’  metni buzdağının alt kısmıdır. Nasıl yasal bir düzenlemenin yapılacağı belirli olmadığı gibi yürütmeye geniş bir yetki vermektedir.

Bu değişiklik metni ile kurulacak olan uzlaştırma kurulunun siyasal iktidara bağlı bürokratlardan oluşturulacağı kesindir. Siyasal iktidara doğrudan bağlı ve fakat siyasal iktidarın topu bu kurula rahatlıkla atacağı bir malzemedir. Seçim ve oy kaygısı nedeniyle nispi iyileştirmelerin önü kapanacak ve yerini kurul bağımsızdır söz geçiremiyoruza  dönecektir. 

Bu değişiklik metni ile uzlaştırma kurulunun kararlarının kesin oluşu, kurul kararlarına karşı yargı yolunun kapalı olması da işçi, memur ve diğer kamu görevlilerinin bunların sendikalarının daha başlangıçta siyasal iktidara yakın görünmeye, siyasal sadakate ağırlık verilebileceğinden çalışan bu kesim maça yenik başlayacaktır. Tüm sendikalar, işçi ve memur örgütlenmeleri bu düzenlemenin çalışanların aleyhinde olduğunu kavradığı bu günlerde siyasal iktidarın TÜSİAD’la göstermelik kavgasının nedenini şimdi daha iyi anlamak mümkündür.

Ayrıca anayasal metinde sadece toplu sözleşmeden bahsedilmesi ve grev hakkından söz edilmemesi grevin anayasal olarak yasaklandığı anlamına gelmektedir.

Yine getirilen değişiklikle işçilerin birden fazla sendikaya üye olmalarının önünün açılması özellikle siyasal iktidara yakın sendikaların üye sayısının artırılmasına, birden çok üyeye sahip sendikaların işlev ve işleyişlerinin engellenmesine bir anlamda sendika faaliyetlerinin sonlandırılmasına yönelik olduğu açıktır.

Anayasal değişiklikler içerinde yer alan bu madde teknik olarak toplumsal uzlaşma açısından tehlikelerle dolu bir düzenlemedir. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

6-GREV ve LOKAVT HAKKI:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 54. maddesinde ki değişiklik kısmi bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini korumakla birlikte 54.maddenin 3 ve 7. fıkraları kaldırılmaktadır. Kaldırılan hükümler den 3.fıkra ‘’Grev esnasında greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu, grev uygulanan işyerinde sebep oldukları maddî zarardan sendika sorumludur’’ ile 7.fıkra ise ‘’ Siyasî amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, işyeri işgali, işi yavaşlatma, verim düşürme ve diğer direnişler yapılamaz.’’ şeklinde düzenlenmişti. Kaldırılan bu hükümlerle grev ve lokavt hakkının kullanımının önünde ki engellerin bir kısmı kaldırılmıştır. Toplumsal uzlaşma açısından tehlikeyi azaltan bir düzenlemedir. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denilmesinde sakınca olmayan bir maddedir.

7-SİYASİ PARTİLERİN UYACAKLARI ESASLAR:

1982 Anayasasında siyasi partilerin mali denetiminin Sayıştay’dan bu hususta yardım alan Anayasa Mahkemesi yapmakta iken değişiklik metni ile bu görev Sayıştay’a verilmekte ve Sayıştay’ın yapacağı bu denetim sonucunda vereceği karar ise kesin olacaktır. Anayasa Mahkemesinin yetkilerinden biri bu konuda daraltılmıştır.

1982 Anayasasında siyasî partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanmakta iken değişiklik metninde dava açma yetkisi  ve dava açılması gerektiği kararı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından alınmış, ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan her bir siyasî partinin beşer üye ile temsil edildiği ve Meclis Başkanının başkanlığında oluşturulacak Komisyonun üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine dava açılabilmesi öngörülmüştür. Yine bu komisyonun kararı yargı denetimi dışında tutulmuştur. Yine, dava açma için TBMM komisyonunca reddedilen izin başvurusunda ileri sürülen sebepler hiçbir şekilde yeni bir başvuruya konu olamayacaktır. Değişiklik metninde siyasi parti gruplarında ve TBMM’de izin konusunda görüşme yapılanmayacağı ve karar alınamayacağı da belirtilmiştir.

Değişiklik metninde, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözler, Mecliste ileri sürülen düşünceler ve Meclisçe başka bir karar alınmadıkça bunların Meclis dışında tekrarı veya açığa vurulması ile idarenin eylem ve işlemleri, odaklaşmanın tespitinde gözetilemez denmektedir. Kürsü dokunulmazlığı pekiştirilirken yargı yolu iyice kapatılmış ve odaklanma olarak değerlendirme dışı tutularak siyasi partilerin  kapatılması zorlaştırılmıştır.

Değişiklik metninde;  Devlet yardımından yoksun bırakılma, bağlı olduğu kapatma davasının ve kararının usulüne tabi olup tek basına dava konusu kılınamaz denilerek devlet yardımından yoksun bırakmanın tek başına dava konusu yapılamayacağını ve parti kapatma davası ile birlikte karara bağlanmasını gerektirmektedir.

Değişiklik metninde; Bir siyasî partinin kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmi Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak üç yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar denilerek beş yıllık yasaklılık süresi üç yıla indirilmiştir.

Bu değişiklik metni teknik açıdan toplumsal uzlaşmayı tehlikeye sokacak cümlelerle doludur. Keza, siyasi partilerin kapatılabilmesi için dava açılması kararı TBMM’de kurulacak bir komisyona bırakılmıştır. Bu komisyonun kararları kesin olacağı gibi bu hususta TBMM’de siyasal partilerce ve genel kurulca görüşme yapılması da engellenmiştir.

Toplumsal uzlaşmayı tehlikeye sokacak cümlelerin başında dava açılma kararı bulunmaktadır. Ülkede ki yürürlükte bulunan yasaların değerlendirilmesi ve uygulanması Hakim ve C.Savcılarına ait ve hukuki bilgi  ile  tecrübe gerektiren bir yetkidir. Bu yetkinin TBMM’de kurulacak komisyonda hukukçuların olmaması halinde ve yine seçim veya seçim öncesi siyasal partilerin kendi aralarında anlaşma, uzlaşma veya seçime birlikte girilmesi gibi konularda vuku bulmuş olan parti kapatma gerekçelerinin siyaseten görmemezlikten gelinmesine, bu gerekçeler seçim ittifaklarının bozulmasından sonra reddedilen kapatma gerekçelerinin yeni başvurularda gündeme getirilememesi nedeniylede dönüşü olmayan keyfiliğe neden olacaktır.

Dava açılması kararı Anayasal bir yetki olup bunu Türk Milleti adına kullanacak olan makam da C.Başsavcılıklarıdır. Değişikliğin halk oylamasına getirilmesi mevcut siyasi iktidarın daha önce kendisine karşı kapatma davası açmış olan Yargıtay C.Başsavcılığı ile hesaplaşmasının ve bu hesabın sorulmasından başka bir şey değildir. Partilerin kapatılma gerekçeleri hukuki olmak yerine siyasal kararlar alınmasına neden olacaktır. Hatta en tehlikelisi TBMM’de çoğunluğu sağlayan siyasal parti veya aynı görüşte ki siyasal partiler dava açılması kararını siyaseten verebilecek, bir siyasi partinin keyfi olarak yargılanmasına neden olabileceklerdir. Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından tehlikelidir. Paket dışı tek madde olarak oylamada  HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

8-DİLEKÇE, BİLGİ EDİNME ve KAMU DENETÇİSİNE BAŞVURU HAKKI:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 74. maddesinde ki değişiklik esaslı bir değişiklik olup 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte yeni bir kavram olan kamu denetçiliği ve çalışmalarına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

1982 Anayasasında Dilekçe hakkı olarak düzenlenmiş bulunan madde başlığına  ‘‘bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’’ ibaresi eklenmiştir.  1982 Anayasasının 74. maddesinin 1. ve 2. fıkraları aynen korunmuştur. Değişiklik metnine uzunca bir ekleme yapılarak değişiklik metni düzenlenmiştir. Değişiklik metninde ‘’Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. Kamu Başdenetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan aday seçilmiş olur. Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi, Kamu Denetçiliği Kurumunun kurulusu, görevi, çalışması, inceleme sonucunda yapacağı işlemler ile Kamu Başdenetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi ve özlük haklarına ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.’’ denilerek yeni bir kavram olan kamu denetçilerinin TBMM Başkanlığına bağlı olacağı, idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceleyeceği, TBMM tarafından 4 yıllık görev süresince seçileceğini belirlemiştir. Ancak, kamu denetçilerinin nitelikleri, başkaca görevi olup-olmadığı, çalışma şekli ve özlük haklarının ve çalışmaları sonucunda yapacağı işlerin ayrıca yasa ile düzenleneceği belirtilmiştir.

Teknik açıdan anayasa metinlerinin ayrıca yasa ile düzenlenecek olması her zaman toplumsal uzlaşma açısından tehlikelere açıktır. Bu değişiklikle, idarenin denetlenmesi mecliste çoğunluğu elinde bulunduran ve Meclis Başkanını seçebilecek siyasal güçte olacaktır. Yargı yine burada devre dışı bırakılacak, nitelikleri anayasal metinde yer almayan ancak ayrıca yasa ile belirlenecek olan kamu denetçilerinin yetki ve kararları ile yargı denetimi dışında bir güç kurumu olacaktır. 

Kamu denetçilerinin vereceği kararlara karşı yargı denetimi ile ilgili bir açıklama yapılmamış olması da tehlikenin riskini artırmaktadır. Keza, türbanla ilgili bir şikayet üzerine kamu denetçilerinin vereceği karar ne olacaktır. Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarının delinmesi için kullanılabilme riski çok yüksektir. Sadece bu konuda değil idarenin eylem ve işlerinde siyasal iktidarın işine gelmeyen konular şikayet yolu ile kamu denetçiliği kuruma götürülecek ve çoğunluğu elde tutan siyasal gücün etkisi ile siyasal gücün istediği yönde alınacak kararlar ile de siyasal iktidarların işine gelmeyen yargı kararları delinecektir.

 Hukuk Devletinde idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargı denetimine açık olması ve verilecek yargı kararlarının da kesin olması gerekirken çifte standart uygulamaların başlamasına neden olacaktır. Birbirleri ile çelişen kamu denetçisi kararı ile yargı kararları arasında üstünlük kimde olacaktır. Bu hususta ayrıca yasa ile düzenlenecek ve hem kavram hem yetki kargaşası başlayacaktır. Yine siyasal iktidar beğenmediği yönetici ve yetkilerin tavsiyesinde kamu denetçiliği kurumunu bir silah olarak kullanabilecektir.

 Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından tehlikelidir. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

9-MİLLETVEKİLLİĞİNİN DÜŞMESİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 84. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte 1982 Anayasasında bulunan 84. maddenin son fıkrasının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. 1982 Anayasasının 84.maddesinin son fıkrası ‘’Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olduğu Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliği, bu kararın Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erer. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı bu kararın gereğini derhal yerine getirip Genel Kurula bilgi sunar’’ şeklinde iken değişiklik metni ile ortadan kaldırılmaktadır.

Bu maddenin değişiklik metnine girmesi ve 84. maddenin son fıkrasının yürürlükten kaldırılması parti kapatılmasını zorlaştırıcı ve parti kapatılmasına eylem ve sözleri ile neden olmuş olan milletvekilinin vekilliğinin parti kapatma gerekçesinin resmi gazetede yayınlanması ile sona ermesini engelleyen bir düzenlemedir.

Bir siyasi partinin kapatılmasına eylem ve sözleri ile neden olan milletvekilinin siyasal sorumluluk gerektiren davranış, hitabet ve tavırlarını daha da sorumsuzlaştırılması toplumsal uzlaşma açısından tehlikeli olacaktır. Örneğin bir milletvekili mevcut Anayasaya göre değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek Cumhuriyet yönetiminden başka bir yönetime geçilmesi için faaliyet ve açık çaba sarf edecek  belki bu davranışı ile bağlı bulunduğu partinin kapanmasına neden olacak ama milletvekilliği sona ermeyecektir. Bu değişiklikle ayrıca anayasa mahkemesinin kararı ile resmi gazete yayınlandığı gün milletvekilliği kendiliğinden sona erme hali ortadan kaldırılarak anayasa mahkemesinin yetkisinde bir  sınırlandırmaya gidilmesi düşünülmektedir.

 Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından tehlikelidir. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

10-BAŞKANLIK DİVANI:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 94. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte 1982 Anayasasında bulunan 94. maddenin 3.fıkrasında ki ‘’Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır.İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder’’ ibaresi eklenmiştir.

Bu maddenin değişiklik metnine girmesi 1982 Anayasasında ki Meclis Başkanlarının görev sürelerinin açımlından ibarettir. 1982 Anayasası bir yasama yılını 5 yıl olarak kabul ettiğinden Meclis Başkanlığı için yapılacak seçimleri ikiye ayırmış birinci dönem için görev süresi 2 yıl olarak  kalan dönem için ise 3 yıl olarak belirtilmiştir.

Ülkemizde Milletvekilliği seçimlerinin bazen 5 yıl dolmadan ve fakat en az milletvekillerinin özlük haklarının korunması yönünden 2 yıldan önce seçim yapılmaması alışkanlıkları nedeni ile birinci seçimde görev süresi 2 yıl ancak 2 yıldan sonra ki görev süresinin 3 yıl değil yasama döneminin sonu hedef alınmış böylece seçimlerin yine 5 yılda bir yapılamayabileceği, erken seçimlerin olabileceği ihtimaline karşın ikinci dönem Meclis Başkanın görev süresi yasama yılı sonuna kadar ibaresi ile kavram kargaşası ortadan kaldırılmak istenmiştir.

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından bir tehlike taşımaktan çok Meclis Başkanının görev süresinin kavram kargaşasından kurtarılmak istenmesi ile ilgili bir sorundur. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

11-YARGI YOLU :

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 125. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte 1982 Anayasasında bulunan 125. maddenin 2 ve 4. fıkralarına yapılan eklemelerle önemli değişiklikler getirmektedir.

2.fıkraya eklenen ‘’Ancak, Yüksek Askeri Şuranın Silahlı Kuvvetlerden her türlü ilişik kesme kararlarına karsı yargı yolu açıktır.’’ ve 4.fıkraya eklenen ‘’olup, hiçbir surette yerindelik denetimi seklinde kullanılamaz.’’ibarelerini dikkatle değerlendirmek gerekmektedir.

1982 Anayasasının 125 maddesinin 2 ve 4.fıkralarına eklenen bu değişiklik metinleri toplumsal uzlaşma açısından tehlike yoğunluğu en fazla olan maddelerdir. Keza, Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemlerle ilgili olarak ve Yüksek Askeri Şuranın diğer kararlarına karşı yargı denetimi yine kapalı iken Yüksek Askeri Şuranın Silahlı Kuvvetlerden her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolunun açılması samimi bir davranış değildir. Ordu içerisine sızma faaliyeti gösteren ve ülkenin genel güvenliğini çok yakından ilgilendiren ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolunun açılması başta Cumhuriyetin değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek Laiklik İlkesinin zayıflatılması ordu içerisinde bazı irticai ve bölücü faaliyetlerin odaklanmaya açık hale getirilmesi anlamına gelen bu değişiklik metninin toplumsal uzlaşmayı ne denli uzlaşamamaya doğru yönlendirildiği açık olarak görülmektedir. 

Yine,  125.maddenin 4.fıkrasına eklenmek istenen ‘’olup, hiçbir surette yerindelik denetimi seklinde kullanılamaz.’’ İbareli değişiklik metni de yargının siyasallaştırılma süreci içerisine sokulmak istendiğini açık olarak göstermektedir. Anayasaların yapılış amacı devletten vatandaşı korumaktır. Yargıdan siyasal iktidarları korumak değildir. Siyasallaştırılacak yargı ile siyasal iktidarların beğendiği kararları tasvip edecek ancak beğenmediği kararlarda ise ‘’ulemaya danışmak gerekir diye sitem etmek yerine kulak çekerek düzeltme sağlayabilecektir.  Toplumsal uzlaşma bu tür şark kurnazlığı ile yargının siyasal iktidarın emrine sokulma teşebbüsüne her zaman duyarlı olmuş ve gereğini yapmıştır.    

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

12-GENEL İLKELER:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 128. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte 1982 Anayasasında bulunan 128. maddenin 2 fıkralarına yapılan eklemelerle değişiklikler getirmektedir.

2.fıkraya eklenen ‘’Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.’’ şeklinde ki metinin konuş amacı özellikle son yıllarda yapılan özelleştirmeler nedeniyle ortaya çıkan çok sayıda ki sözleşmeli personelin ve bu personel ile ilgili olarak yapılan toplu iş sözleşmelerinin anayasal metne eklenmesidir. 

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

13-GÖREV ve SORUMLULUKLARI, DİSİPLİN  KOVUŞTURULMASINDA: GÜVENCE:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 129. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  korumakla birlikte 1982 Anayasasında bulunan 129. maddenin 3. fıkrasının kaldırılmasına yönelik bir düzenleme getirmektedir. 

3.fıkranın kaldırılması ile birlikte ‘’Uyarma ve kınama cezalarına karşıda yargı yoluna gidilmesi sağlanmaktadır. Değişiklik metni genelde disiplin soruşturmalarının uyarma ve kınama cezaları ile sonuçlandığı dikkate alındığında yargı yükünü çoğaltacak olsa da ülke genelinde idarece keyfi olarak uygulanan uyarma ve kınama cezalarının yargı denetimine tabi tutulması yerinde bir düzenlemedir.

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

14- ADALET HİZMETLERİNİN DENETİMİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 144. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  tamamen kaldırmakta ve yeni bir düzenleme yapmaktadır.

1982 Anayasasının 144. maddesinde Hakim ve Savcıların görevleri sırasında işleyebilecekleri suçlarla ilgili olarak ve görevleri ile ilgili denetimlerinin nasıl ve ne şekilde yapılacağını açık olarak düzenlemiş ve anayasal kural olarak göstermiştir. Bu maddenin yeniden düzenlenmesinde ise denetimin adalet müfettişlerince yapılacağı hususunun dışında bir düzenleme mevcut değildir. Buna ilişkin usul ve esasların kanunla düzenleneceği hususu ile yetinilmiştir.

Devlete karşı vatandaşı korumak görevini üstlenen anayasal kurallar her zaman  çok açık bir şekilde ifade edilmelidirler. Vatandaşın en çok devlet ergini üzerinde hissettiği kurum adli ve idari yargıdır. Hakim ve savcının nasıl denetleneceği ve bu denetimin sonuçlarının ne olacağı yasal düzenlemelere bağlanamaz. Kanuni Yargıç güvencesini üstün tutan demokratik ülkelerde Hakim ve Savcı denetimlerinin nasıl ve ne şekilde yapılacağı da anayasal düzenlemeler arasında bulunması zorunlu hususlardır. Bu konular siyasal iktidarın veya yasama erginin siyasal çoğunluğa sahip üyelerinin keyfiyetine bırakılamazlar.     

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız bir maddedir.

15- ASKERİ YARGI:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 145. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  kısmen ortadan kaldırmakta ve kısmen de yeni bir düzenlemeler yapmaktadır. Asker olmayan kişilerin Askeri Mahkemelerde yargılanması fikri demokratik taammümlere uygun olamayan düzenlemelerden biri olup kaldırılmasında ve bu kişilerin adli yargıda yargılanmalarının yolunun açılması yerindedir. 

Bu maddeye Baromuzun anayasa değişiklikleri hususunda TBB’ne sunulan raporda 1980 darbesi ile sivil kişilerin savaş hali hükümlerine göre yargılanmaları yapılan ve adil olmayan, tarafsız olmayan yargılama süreçlerinin toplumsal uzlaşma açısından yeniden değerlendirilmesi ve bu askeri mahkeme kararlarının öncelikle yok hükmünde sayılması yönündedir. Ancak, bu kısmı ile de değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

16-ANAYASA MAHKEMESİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 146. maddesinde ki değişiklikler 1982 Anayasasında ki içeriğini  büyük ölçüde ortadan kaldırmakta ve yeni düzenlemeler yapmaktadır.

Devletin yapılanması ve işleyişi bağlamında Anayasa Mahkemesi ve Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun oluşumu konularında getirilen değişiklikler: Siyasal iktidarın yargı erkine el koyma girişimidir.Kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırıdır.Yargı bağımsızlığının ortadan kaldırılmasıdır.Yargının siyasallaştırılmasıdır. Örneğin: İktidar partisi ilçe başkanlarının adliye koridorlarına doluşturulmasıdır.

Yargının yapılanması/oluşumu konusunda getirilen değişiklikler hukukun evrensel değerlerine somut ve güncel olarak da aykırıdır. Bu değerler arasında önemli bir yer tutan Avrupa normları ile –siyasal iktidarın aksi yöndeki bütün iddialarına karşın- tümden çelişki içindedir. 1994/12 sayılı AB Bakanlar Komitesi kararında, 2007 yılı Avrupa Yargıçlar Yüksek İstişare Konseyi kararlarında, Venedik komisyonu raporlarında konulan ölçütlere aykırıdır. Örneğin: Adalet Bakanı ve müsteşarının  Yüksek Kurulda yer alması hiçbir Avrupa belgesinde bulunmadığı gibi her Avrupa belgesinde reddedilmiştir. İktidarların adamı var, parası var, silahı var, her şeyi var. Yurttaşın ise hukuku var. İktidar gücü karşısında yurttaşın “umut kapısı” yargıdır. Bu değişiklikle, yargı da iktidara tabi kılınmak isteniyor Bu değişiklik paketi ile 12 Eylül “deli gömleğini” değiştirmiyorlar, pekiştiriyorlar.

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denebilecek bir maddedir.

17-ÜYELERİN GÖREV SÜRESİ ve ÜYELİĞİN SONA ERMESİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 147. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  kısmen korumakla birlikte Anayasa Mahkemesi üyeliğine on iki yıl sınırı, görev süresi dolan üyelerin başka bir görevde çalışmalarının yasa ile düzenleneceği şeklinde yeni  düzenlemeler yapmaktadır. Ayrıca Anayasal metnin başlığı Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi adı altında yeniden düzenlenmiştir.

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

18-GÖREV ve YETKİLERİ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 148. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  kısmen korumakla birlikte Anayasa Mahkemesince anayasa şikayeti başvurularını karara bağlaması, vatandaşların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki anayasal hak ve özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve kanun yollarının tüketilmiş olması şartıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilme ve Yüce Divan kararlarına karşı Yüce Divan kararlarına yeniden inceleme başvurusu yapılabilme gibi  düzenlemeler yapmaktadır. Ayrıca Anayasal metnin başlığı Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi adı altında yeniden düzenlenmiştir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunu yurttaşların “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurusuna engel oluşturma”,  “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru sürecini uzatma” biçiminde   düzenleyen bu değişikliğin toplumsal uzlaşma açısından tehlike taşıdığını görmemek mümkün değildir.

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denebilecek bir maddedir.

19-ÇALIŞMA ve YARGILAMA USULÜ:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 149. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  kısmen korumakla birlikte önemli ölçüde değişiklikler getirmektedir.  Anayasa Mahkemesi bünyesinde üç daire kurulmasına, karar alma sayılarının yeniden düzenlenmesine yönelik değişikliklerdir. Bu değişiklerin toplumsal uzlaşma açısından önceki maddelerden ayrı düşünüldüğünde tehlike taşımadığı ortadadır. 

Ancak, bu maddenin düzenlenişi 146.madde ile getirilen değişikliğin Anayasa Mahkemesi üye sayısının artırılmasına destek veren maddedir. Anayasa Mahkemesi üyelerinin sayılarının artırılması ve üyelerin bir kısmının Cumhurbaşkanı ve siyasal iktidarın çoğunluğuna bağlı TBMM’ce seçiliyor olması, siyasal iktidarın yargı erkine el koyma girişiminin bu madde ile de pekiştirilmesidir. 146.maddede ki değişiklikle birlikte düşünüldüğünde değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından tehlike taşımaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denebilecek bir maddedir.

20-ASKERİ YARGITAY:

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 156. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  hemen hemen korumakladır.

Bu değişiklerin toplumsal uzlaşma açısından tehlike taşımamaktadır. 

Bu nedenle değişiklik metni toplumsal uzlaşma açısından önemli bir tehlike taşımamaktadır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

21-HAKİMLER ve SAVCILAR YÜKSEK KURULU;

Halkoylamasına sunulan 1982 Anayasasının 159. maddesinde ki değişiklik 1982 Anayasasında ki içeriğini  önemli ölçüde değiştirmektedir. 159.maddenin 2.fıkrasında ki  ’’Kurulun üç asıl ve üç yedek üyesi Yargıtay Genel Kurulunun, iki asıl ve iki yedek üyesi Danıştay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından, her üyelik için gösterecekleri üçer aday içinden Cumhurbaşkanınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilirler. Kurul, seçimle gelen asıl üyeleri arasından bir başkanvekili seçer.’’ metni tamamen kaldırılmaktadır.

159.maddenin 3.fıkrası ‘’Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu; adli ve idarî yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma,meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar.’’ Şeklinde iken bu fıkra içerisinde bulunan ‘‘Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’’ ibaresi ile  ‘‘kadro dağıtma’’ ibaresi kaldırılmaktadır. 

159.maddenin 6 ve 7. fıkraları ile son fıkrası tamamen kaldırılmaktadır.

159.maddenin 2.fıkrası ‘‘Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu yirmibir asıl ve on yedek üyeden oluşur; üç daire halinde çalışır.’’ şeklinde, 3.fıkrası ise; ‘’Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabii üyesidir. Kurulun, dört asıl üyesi, nitelikleri kanunda belirtilen; yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca, bir asıl ve bir yedek üyesi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Anayasa Mahkemesince, üç asıl ve iki yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca, bir asıl ve bir yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca, yedi asıl ve dört yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları arasından adlî yargı hâkim ve savcılarınca, üç asıl ve iki yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları arasından idarî yargı hâkim ve savcılarınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.’’ şeklinde değiştirilmek istenmektedir.

Yine değişiklik metnine; Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde yapılır. Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliğinin boşalması durumunda, boşalmayı takip eden altmış gün içinde, yeni üyelerin seçimi yapılır. Diğer üyeliklerin boşalması halinde, asıl üyenin yedeği tarafından kalan süre tamamlanır.

Yargıtay ve Danıştay genel kurullarından seçilecek Kurul üyeliği için her üyenin, birinci sınıf adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek Kurul üyeliği için her hâkim ve savcının; ancak bir aday için oy kullanacağı seçimlerde, en fazla oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilir.

Bu seçimler her dönem için bir defada ve gizli oyla yapılır.

Kurulun, Adalet Bakanı ile Adalet Bakanlığı  Müsteşarı dışındaki asıl üyeleri, görevlerinin devamı süresince kanunda belirlenenler dışında başka bir görev alamazlar.

Kurulun yönetimi ve temsili Kurul Başkanına aittir. Kurul Başkanı dairelerin çalışmalarına katılamaz. Kurul, kendi üyeleri arasından daire başkanlarını seçer. Başkan, yetkilerinden bir kısmını başkanvekili olarak belirlediği daire başkanına devredebilir. Hükümleri eklenmektedir.

159.maddeye eklenen diğer hususlar ise ‘’Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç isleyip islemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılır. Soruşturma ve inceleme işlemleri, hakkında soruşturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.

Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karsı yargı mercilerine başvurulamaz.

Kurula bağlı Genel Sekreterlik kurulur. Genel Sekreter,birinci sınıf hâkim ve savcılardan Kurulun teklif ettiği üç aday arasından Kurul Başkanı tarafından atanır. Kurul müfettişleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula aittir.

Adalet Bakanlığının merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcılar ile adalet müfettişlerini, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir.

Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin oluşumu ve işbölümü,Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalışma usul ve esasları, dairelerin karar ve işlemlerine karsı yapılacak itirazlar ve bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterliğin kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir’’ şeklindedir.

Bu maddede ki değişiklikler günlük tartışmaların ötesinde tarihsel bir öneme sahiptir. Bu noktada öncelikle, Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun ve Anayasa Mahkemesinin yeniden yapılanması konularında getirilen değişikliklerin, Cumhuriyetimizin değiştirilemez ilkelerinden olan “demokratik hukuk devleti” bakımından rejim değişikliğine yol açar niteliktedir.

Devletin yapılanması ve işleyişi bağlamında Anayasa Mahkemesi ve Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun oluşumu konularında getirilen değişiklikler: Siiyasal iktidarın yargı erkine el koyma girişimidir. Kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırıdır. Yargı bağımsızlığının ortadan kaldırılmasıdır. Yargının siyasallaştırılmasıdır. Örneğin: İktidar partisi ilçe başkanlarının adliye koridorlarına doluşturulmasıdır.

Yargının yapılanması/oluşumu konusunda getirilen değişiklikler hukukun evrensel değerlerine somut ve güncel olarak da aykırıdır. Bu değerler arasında önemli bir yer tutan Avrupa normları ile –iktidarın aksi yöndeki bütün iddialarına karşın- tümden çelişki içindedir. 1994/12 sayılı AB Bakanlar Komitesi kararında, 2007 yılı Avrupa Yargıçlar Yüksek İstişare Konseyi kararlarında, Venedik komisyonu raporlarında konulan ölçütlere aykırıdır. Örneğin: Adalet Bakanı ve müsteşarının  Yüksek Kurulda yer alması hiçbir Avrupa belgesinde bulunmadığı gibi her Avrupa belgesinde reddedilmiştir.

Bu maddeye ilişkin değişiklik metinleri ile yürürlükten kaldırılması düşünülen metinler toplumsal uzlaşma açısından son derece tehlikeli değişikliklerdir.Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denebilecek bir maddedir.

22-GEÇİCİ 15.MADDENİN KALDIRILMASI:

1982 Anayasasının geçici 15. maddesinin tamamen kaldırılmasına yönelik değişikliktir. Geçici 15.maddenin kaldırılması pratikte bir anlam taşımamaktadır.Geçici 15. maddede yer alan ‘‘Millî Güvenlik Konseyinin, bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezaî, malî veya hukukî sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz.’’ şeklinde ki düzenlemede 12 Eylül darbecilerinin cezai, mali veya hukuki sorumluluklarının olmadığı belirtilmiştir. Bu maddenin kaldırılması ile 12 Eylül darbecilerinin yargılanmasının yolu hukuken açılamamaktadır. Keza, cezai, mali ve hukuki sorumluluklarla ile olarak yargılama yapılmaması anayasal koruma altına alındıkları için teknik olarak  mümkün değildir, değişiklikle birlikte de zamanaşımı süreleri dolmuş olduğundan şekli veya hukuki bir yargılama yapılması mümkün değildir.

1982 Anayasası demokratikleştirilmek isteniyorsa 12 Eylül darbesinin mağdurları ile birlikte getirmiş olduğu tüm yasal düzenlemeler nedeniyle mağdurlarının mağduriyetlerinin giderilmesi ve 12 Eylül yargılamalarının tüm sonuçları ile birlikte ortadan kaldırılması gerekmektedir.

Ancak, bu geçici maddenin kaldırılması, 12 Eylül döneminin yaralarını vicdanen kamuoyunda rahatlatıcı niteliği gereğince toplumsal uzlaşma açısından yararlı olacaktır. Paket dışı tek madde olarak oylamada EVET denebilecek bir maddedir.

23-GEÇİCİ 18.MADDE:

Anayasaya eklenen bu madde ile 1982 Anayasasının 69. maddesinde yapılan değişiklikler Anayasa Mahkemesinde görülen davalarda da uygulanır  hükmü getirilmektedir. Bilindiği üzere kanunlar geriye yürümezler. Kabul edilerek yasallaştığı tarihten itibaren hüküm ifade ederler. Bu düzenleme ile eklenen geçici maddenin geçmişe de uygulanması hedeflenmektedir. Zaten değişiklik metninden de anlaşılacağı üzere Anayasa Mahkemesinde devam eden davalara da uygulanır denmesinin nedeni budur.

1982 Anayasasının 69. maddesine ilişkin olarak yapılan değerlendirmelerimizi aynen tekrarla ve 69. madde üzerinde ki değişikliklerin toplumsal uzlaşma açısından tehlikeli bulduğumuzdan  paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız maddedir.

24-GEÇİCİ 19.MADDE:

1982 Anayasasına ekleme ile düzenlenen Geçici 19.madde de, değişikliğin kabul edilip yürürlüğe girdiği tarihte Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek üyeleri asıl üye sıfatını kazanması hususu,  yine otuz gün içinde, birer üye, Sayıştay Genel Kurulunun ve baro başkanlarının gösterecekleri üçer aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmesi hususu, Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranması hususu, İkinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılması hususu, üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş sayılacağı hususu, Sayıştay Genel Kurulunda, Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde, bir üye ancak bir aday için oy kullanabilmesi hususu,  en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılacağı hususu, Baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde de her bir baro başkanı ancak bir aday için oy kullanabileceği hsuus, ve en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılacağı hususu,Cumhurbaşkanı, yükseköğrenim görmüş Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları arasından iki üyeyi seçeceği hususu,Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday gösteren kurumların halen mevcut üyeleri ile kendi kontenjanlarından seçilmiş yedek üyeler, tamamlama seçiminde göz önünde bulundurulacağı hususu,Anayasa şikayetine ilişkin gerekli düzenlemeler iki yıl içinde tamamlanacağı hususu,  Uygulama kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren anayasa şikâyeti başvuruları kabul edileceği hususu, Anayasa Mahkemesinde halen belli görevlere seçilmiş olanların bu sıfatları seçilmiş oldukları sürenin sonuna kadar devam edeceği ve Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte üye olanlar yaş haddine kadar görevlerine devam edecekleri hususu düzenlenmektedir.

            1982 Anayasasının 146., 148 ve 149.maddelerine ilişkin olarak açıklanan görüşlerimiz ve gerekçelerimiz doğrultusunda toplumsal uzlaşmayı tehlikeye sokacak olan bu geçici maddenin  paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız maddedir.

25-GEÇİCİ 20.MADDE:

1982 Anayasasına geçici madde ile eklenmek istenen metin genel olarak değişikliğin kabul edilmesi halinde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerinin seçimlerinin nasıl ve ne şekilde yapılacağını düzenlemektedir. Değişiklik metinlerinden 159.maddede değerlendirilen neden ve gerekçelerle toplumsal uzlaşma açısından geçici bu madde 159.maddedeki değişiklikleri onaylaması nedeniyle  paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız maddedir.

26-YÜRÜRLÜK MADDESİ:

Bu madde değişikliklerin halkoylamasına kabulü halinde ne zaman yürürlüğe gireceğine  ve maddelerin tek tek değil paket halinde oylanacağına ilişkin düzenlemedir. Anayasal değişikliklerin demokratik bir şekilde oylanabilmesi, seçmenin madde madde değişiklikleri oylamasına bağlıdır.

 Seçmen uygun gördüğü ve evet diyebileceği madde ile uygun bulmadığı ve hayır diyeceği maddeler arasında ayrım yapamadan ya tamamıyla evet yada tamamıyla hayır  demek zorunda bırakılmıştır. Bu doğru ve demokratik bir yöntem değildir. Seçmenin iradesi baskı altına alınarak taraf durumuna getirilmek istenmiştir. Hiçbir  demokraside seçmenden taraf olması istenemez ve bu seçmene dayatılamaz. Teknik olarak toplumsal tehlikenin başladığı yer taraf olmayan bertaraf olur mantığını  dikte etmeye çalışmaktır. Paket dışı tek madde olarak oylamada HAYIR denmesi gerektiğine inandığımız maddedir.

SONUÇ :

2010 Anayasa değişiklikleri günlük tartışmaların ötesinde tarihsel bir öneme sahiptir. Bu noktada öncelikle, Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun ve Anayasa Mahkemesinin yeniden yapılanması konularında getirilen değişikliklerin, Cumhuriyetimizin değiştirilemez ilkelerinden olan “demokratik hukuk devleti” bakımından rejim değişikliğine yol açar niteliktedir.

Anayasalar  bireysel ve kolektif hak ve özgürlükleri tanımlayan ve güvence altına alan ve aynı zamanda devletin yapılanmasını, işleyişini, iktidarın örgütlenmesini ve el değiştirmesi yöntemlerini belirleyen temel belgelerdir. Bu anlamda; Anayasal metinlerin değiştirilmesi ulusal ve toplumsal uzlaşma  yolu ile sağlanmalıdır. Ülkemizde örneğin 1995 ve 2001 değişiklikleri ile içerik ve yöntem bakımından toplumsal uzlaşmayı başarabileceğini açık bir şekilde göstermiştir. Buna karşılık 2010 değişikliği tarihimizde ilk kez yalnızca iktidarı oluşturan bir tek partinin iradesiyle gerçekleştirilmek istenmektedir. Bu yanlıştır. Kabul Edilemez. Reddedilmelidir.

Değişiklik paketinin hazırlanması ve meclisten geçirilmesi sürecinde yaşananlar  bunun milletvekillerinin teklifi değil hükümetin tasarısı olduğunu göstermiştir. Anayasaya aykırıdır.

Halkoylaması  yöntemi olarak; birbiriyle bağlantısı bulunmayan, farklı hükümlerin bir bütün olarak birlikte oylanması yanlıştır ve Anayasaya doğrudan aykırıdır.

Kişisel veri toplamayı adeta “anayasal güvenceye” bağlayan, Toplu İş Sözleşmesi kavramının yanına “Toplu Sözleşme” kavramını koyarak sendikalaşmayı fiilen engelleyen, grev hakkına “anayasal yasak” getiren, ne olduğu belirsiz bırakılan, yetkilerinin sınırları ucu açık bulunan, amacının iktidara fren görevi gören “özerk kurumları” ve “baskı guruplarını”  bitirmek olduğu anlaşılan “kamu denetçiliği” kurumunu getiren, tam yetkili “baş denetçi” seçimini  iktidar partisinin oylarına bırakan ve böylece kamu denetçiliği-baş denetçi eli ile parti müfettişliği-parti devletine yol açacak bir hükmü taşıyan, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunu yurttaşların “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurusuna engel oluşturma”,  “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru sürecini uzatma” biçiminde   düzenleyen, toplumun yoğun taleplerinden olan konuları gündeme almaktan özenle kaçınan, seçim barajının kaldırılması ya da düşürülmesi, dokunulmazlıkların kürsü dokunulmazlığı ile sınırlandırılması, siyasal partilerin yapılanması ve işleyişi ile seçim yasalarının demokratikleştirilmesi, Devlet Güvenlik Mahkemesi orijinli özel yetkili mahkemelerin kaldırılması, savunmanın anayasal statüye bağlanması ve güvence altına alınması gibi gerçek demokratik gereksinimlerden olabildiğince uzak duran, Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun kararlarının –meslekten ihraç dışında- yargı denetimine kapalı tutulmasını sağlayan  değişiklikleri ve bu konudaki can alıcı eksiklikleri Artvin Barosu Avukatlarınca hukukçu kimlikleri ile tartışılmış;  Anayasa değişiklik paketinin hak ve özgürlüklere ilişkin bölümü dahil toplumsal uzlaşmadan uzak, siyasal iktidarı söylemleri ile referanduma sunulan metinler arasında farklılık bulunduğu ve değişiklik metinlerinin kabulü halinde ülkeyi huzursuzluğa götürecek  sakıncalarla dolu olduğunu tespit ederek aşağıdaki sonuçlara ulaşmıştır.

1-Devletin yapılanması ve işleyişi bağlamında Anayasa Mahkemesi ve Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun oluşumu konularında getirilen değişiklikler: Siyasal iktidarın yargı erkine el koyma girişimidir. Kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırıdır. Yargı bağımsızlığının ortadan kaldırılmasıdır. Yargının siyasallaştırılmasıdır. Örneğin: İktidar partisi ilçe başkanlarının adliye koridorlarına doluşturulmasıdır.

2-Yargının yapılanması/oluşumu konusunda getirilen değişiklikler hukukun evrensel değerlerine somut ve güncel olarak da aykırıdır. Bu değerler arasında önemli bir yer tutan Avrupa normları ile –iktidarın aksi yöndeki bütün iddialarına karşın- tümden çelişki içindedir. 1994/12 sayılı AB Bakanlar Komitesi kararında, 2007 yılı Avrupa Yargıçlar Yüksek İstişare Konseyi kararlarında, Venedik komisyonu raporlarında konulan ölçütlere aykırıdır. Örneğin: Adalet Bakanı ve müsteşarının  Yüksek Kurulda yer alması hiçbir Avrupa belgesinde bulunmadığı gibi her Avrupa belgesinde reddedilmiştir.

3-Artvin Barosunun üyelerinin büyük çoğunluğu; Anayasalarda olmaması gereken, adeta yönetmelik düzeyinde yapılan çok ayrıntılı düzenlemelerle yargıyı ele geçirme çabalarına örnek olarak şu düzenlemelere dikkat çekmektedir: Adalet Akademisi Başkanını atama yetkisi Bakana verilerek yargıç ve savcıların tek tip eğitimi sağlanmak istenmiştir. Adalet Bakanının bakan/bakanlık olarak tasarrufları yargı denetimine açıkken,  Adalet bakanına “Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun Başkanı” sıfatı ile yargıç ve savcılar üzerinde tasarrufta bulunma yetkisi verilmiş, böylece bakanlığın bu tasarrufları yargı denetiminden kaçırılmıştır. Bakan ve Başkan aynı kişi olmasına rağmen değişik biçimlerde değişik adlarla anılması böyle bir tuzaktır. Yüksek yargı organları mensuplarının bakanlık denetimine tabi olmamasına rağmen Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun idari bir organ olarak vurgulanması, Hakimler Savcılar Yüksek Kuruluna seçilecek 1. derece yargıç ve savcıların Bakanın/Başkanın atayacağı müfettişlerin denetimine bırakılması içindir. Yüksek Kurul üyesi olacak yargıç ve savcıların tepesinde bakanlık/kurul müfettişleri bulunmaya devam edecektir.Dünyada bu güne kadar benzeri görülmemiş bir seçim sistemi ile, seçilecek aday sayısı dikkate alınmaksızın, yüksek yargı üyelerine ya da ilk derece mahkemelerindeki yargıç ve savcılara seçme yetkisi tanıyan hükümle, yargıyı bölmek yoluyla etkisizleştirmek çabasına bir yenisi eklenmiştir.Yüce Divan görevi de görecek Anayasa Mahkemesinin oluşumunda çoğunluğun hukukçu olmayabileceği bir düzenleme yapılmıştır.

4-Türkiye gerçekleri, tarihi deneyimlerimiz; “kuvvetler ayrılığı-yargı bağımsızlığı-yargıç güvencesi-“ ilkelerinin olağanüstü önemde olduğunu göstermektedir. Yargı erkinin siyasal iktidarların etki akanına girmesi baskı rejimine zemin yaratmakta, bu da giderek “tek adam diktatörlüğüne” yol açmaktadır.

Artvin Barosu Avukatları olarak; 1982 Anayasasının, kabulünden bu yana yapılan bütün değişikliklere rağmen, kabul edilebilir ve sürdürülebilir olmadığı, bundan sonra yapılacak değişikliklerle de bunun mümkün olamayacağı kanaatindeyiz.

1982 Anayasasının iktidar yapılanmasındaki temel kurgusu “tarafsız Cumhurbaşkanı” üzerine kuruludur. Sayın Turgut Özal ile başlayan ve Sayın  Abdullah Gül ile ulaştığımız süreç sonucu sistemin omurgası olan “tarafsız cumhurbaşkanı miti” yıkılmış; bu kurgu, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi sistemine geçilmesiyle de tamamen çökmüştür.

Bu nedenle; Artvin Barosu Anayasa Komisyonu olarak; 

Temel hak ve özgürlükleri güvence altına alan, iktidarın yapılanması ve el değiştirmesi yöntemlerini çoğulcu, katılımcı demokrasi ilkeleri çerçevesinde belirleyen; bu belirlemede idari, mali, siyasi ve diğer bakımlardan bağımsız ve özerk bir yargı yapılanmasını veri alan kuvvetler ayrılığı ilkesine bağlı kalarak, bireysel ve kolektif hak ve özgürlükleri tanıyan, sağlam güvencelere bağlayan, tepkici olmayan, ilkesel düzenlemelerle yetinen, hacimli olmaktan uzak, katılımcı-çoğulcu ve dengeci  yeni bir  Anayasaya ihtiyaç olduğu kesin düşüncesini ve bunun ancak ulusal ve toplumsal uzlaşma ile sağlanabileceği temel inancını ifade eder.

Meşruiyet “sosyolojik” bir kavram olup; anayasal ilke, kurum ve uygulamalar bakımından meşruiyetin çağdaş kaynağı, “insan onurunu temel değer olarak benimsemiş, insan hakları-demokrasi ve hukuk devleti ilkelerine” uygun yönetim anlayışıdır.

2010 anayasa değişiklik paketi bu temel ilkeyle taban tabana zıt niteliktedir.

İktidarların adamı var, parası var, silahı var, her şeyi var. Yurttaşın ise hukuku var. İktidar gücü karşısında yurttaşın “umut kapısı” yargıdır. Şimdi yargı da iktidara tabi kılınmak isteniyor Bu değişiklik paketi ile 12 Eylül “deli gömleğini” değiştirmiyorlar, pekiştiriyorlar.

Artvin Barosu Avukatları ve Anayasa Komisyonu olarak: İnsan haklarına, demokrasiye, laikliğe,  sosyal hukuk devleti ilkelerine sonuna kadar bağlıyız. Bu bağlılıkla;   Her türlü özgürlük karşıtı, baskıcı, hukukun evrensel değerlerine aykırı  girişime karşı olduğumuz gibi, 2010 anayasa değişiklik paketine de HAYIR/RED diyeceğimizi beyan ve ilan ederiz. Saygılarımızla.

Artvin Barosu Başkanı                                                                       Anayasa Komisyonu Üyesi                                                         Anayasa Komisyonu Üyesi 

   Av. İzzet VARAN                                                                                     Av. Ali YİĞİT                                                                     Av. Muhammed ALTUNAL